Προστασία φυτών από τον παγετό

Ο χειμώνας αδιαμφισβήτητα αποτελεί την πιο δύσκολη και επικίνδυνη περίοδο του έτους την οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν τα φυτά. Τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα, όπως το νέφος, το χιόνι, ο παγετός και η βροχή, μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στην φυτοϋγεία, από την αύξηση στην εδαφική ή ατμοσφαιρική υγρασία, η οποία με τη σειρά της υποβοηθάει την ανάπτυξη μυκητολογικών και βακτηριολογικών ασθενειών. Άλλες δυσμενείς επιπτώσεις μπορεί να αποτελέσουν και οι μηχανικές ζημιές από τον άνεμο, το χαλάζι ή το βάρος του χιονιού επάνω στα κλαδιά. Επιπλέον, σημαντική αρνητική επίπτωση αποτελεί η μείωση της φωτοσύνθεσης από το παρατεταμένος νέφος ή τη χαμηλή ηλιοφάνεια και την πάχνη.

Η ελεύθερη βλάστηση δένδρων, θαμνωδών και ποωδών φυτών, έχει αναπτύξει φυσικούς μηχανισμούς αντοχής στις αντίξοες χειμερινές καιρικές συνθήκες. Ένας από αυτούς τους μηχανισμούς είναι ο λήθαργος που επέρχεται για παράδειγμα στα φυλλοβόλα οπωροφόρα δέντρα, από την περίοδο που πέφτουν τα φύλλα τους (Νοέμβριος) έως την περίοδο που εκπτύσσονται οι οφθαλμοί τους (Μάρτιος). Ο λήθαργος έχει μεγάλη σημασία για την επιβίωσή τους, αφού αναστέλλει τη βλάστηση και συντελεί στην πρόληψη της καταστροφής τους από παγετούς του φθινοπώρου και του χειμώνα.  Ωστόσο, τα καλλωπιστικά φυτά που τοποθετούνται από τον άνθρωπο σε διαφορετικά από τη φύση τους σημεία, όπως κήπους, αίθρια, εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους διαφόρων εγκαταστάσεων, απαιτούν ορισμένες εξωτερικές επεμβάσεις και κατάλληλες τεχνικές από τον άνθρωπο, ώστε να μπορέσουν να επιβιώσουν και να συνεχίσουν την υγιή ανάπτυξή τους. Βασική προϋπόθεση είναι να έχει προηγηθεί η ορθή επιλογή και τοποθέτηση των φυτών στις ευνοϊκές για το εκάστοτε είδος περιβαλλοντικές συνθήκες. Για παράδειγμα, σε βόρειες ή ορεινές περιοχές, επιλέγονται φυτά ανθεκτικά στις χαμηλές θερμοκρασίες ή και κατάλληλα για ανάπτυξη σε υψόμετρο. Μερικές από τις πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν τα φυτά να αντιμετωπίσουν τις αντίξοες καιρικές συνθήκες του χειμώνα, αναλύονται εκτενέστερα παρακάτω.

Μεταφορά σε προφυλαγμένα μέρη
Η θέση τόσο των φυτών εξωτερικού όσο και εσωτερικού χώρου, θα πρέπει να είναι προφυλαγμένη από ρεύματα αέρα, υψηλές μεταβολές στη θερμοκρασία ή έκθεση στη βροχή και το χιόνι. Λαμβάνοντας υπόψη τις οδηγίες ορθή τοποθέτησης των φυτών, γίνεται αντιληπτό ότι αναφορικά με τους εσωτερικούς χώρους, τα φυτά θα πρέπει να τοποθετούνται μακριά από ανοίγματα (πόρτες, παράθυρα) από τα οποία είναι πιθανό να εισχωρεί το κρύο. Ακόμη, είναι σημαντικό να είναι τοποθετημένα σε απόσταση από θερμαντικά μέσα (καλοριφέρ, κλιματιστικά). Έτσι, αποφεύγονται φαινόμενα όπως η φυλλόπτωση, οι ξηράνσεις στις άκρες των φύλλων, ο αποχρωματισμός των φύλλων κλπ. Αντίστοιχα, αν πρόκειται για φυτά εξωτερικού χώρου, η μεταφορά τους κάτω από υπόστεγο, σε σημεία με νότιο προσανατολισμό ή ακόμη και στο εσωτερικού του κτιρίου, μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην προστασία τους.

Όταν οι εξωτερικές συνθήκες καταστούν και πάλι ευνοϊκές, προτείνεται η επαναμεταφορά των φυτών στον εξωτερικό χώρο όπου βρίσκονταν.

Κάλυψη με αντιπαγετικά μέσα
Μία ακόμη αποτελεσματική μέθοδο προστασίας των φυτών από το κρύο, αποτελεί η κάλυψή τους με αντιπαγετικά υφάσματα ή αντιανεμικά δίχτυα, κατά την περίοδο που επικρατούν δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Τα αντιπαγετικά υφάσματα από πολυπροπυλένιο τοποθετούνται με τρόπο που να καλύπτουν ολόκληρη την κόμη των καλλωπιστικών θάμνων ή δέντρων, επιτρέποντας ταυτόχρονα την είσοδο του φωτός και την αναπνοή. Έτσι, τα φυτά προστατεύονται χωρίς να επηρεάζεται αρνητικά η υγεία τους. Τα αντιανεμικά δίχτυα τροποποιούν τις κλιματικές συνθήκες προστατεύοντας τα φυτά από τις διακυμάνσεις του κρύου καιρού.

Ψεκασμός με βιολογικά σκευάσματα
Η εφαρμογή ψεκασμών στο φύλλωμα των φυτών με βιολογικό μίγμα ιχνοστοιχείων και αμινοξέων πριν την περίοδο των χαμηλών θερμοκρασιών, μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την άμυνα των φυτών. Ο ψεκασμός επίσης με χαλκούχα σκευάσματα, μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στην αντοχή των φυτών ως προς τις μυκητολογικές και βακτηριολογικές προσβολές.

Ελεγχόμενη άρδευση
Κατά τη περίοδο που επικρατεί παγετός, συνίσταται η μείωση της συχνότητας άρδευσης. Στα φυτά εσωτερικού χώρου αφήνονται μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μεταξύ των αρδεύσεων, ενώ παράλληλα εφαρμόζεται μικρότερη  ποσότητα νερού. Αντίστοιχα, λαμβάνοντας υπόψη τα υψηλότερα επίπεδα υγρασίας που επικρατούν στο εξωτερικό περιβάλλον τους χειμερινούς μήνες, συνίσταται η δραστική μείωση ή ακόμη και διακοπή των αρδεύσεων στα φυτά που βρίσκονται σε εξωτερικούς χώρους, με σκοπό την αποφυγή δημιουργίας παγετού από την πιθανή περίσσεια υγρασία στο υπόστρωμα ή στο φύλλωμά τους. Μία πρακτική που εφαρμόζεται το χειμώνα, ιδίως από καλλιεργητές, είναι ο ψεκασμός με σύστημα υδρονέφωσης, όπου το νερό διαχέεται με σταγονίδια στην ατμόσφαιρα γύρω από τα φυτά, αποφεύγοντας φαινόμενα παγετού.

Συμπλήρωση υποστρώματος
Μία ακόμη τεχνική μέθοδο αποτελεί η προσθήκη νέου υποστρώματος στο ριζικό σύστημα των φυτών, εν όψει των επερχόμενων αντίξοων καιρικών συνθηκών. Αφού προηγηθεί η ελαφριά αναμόχλευση του υποστρώματος, προστίθεται οργανική ουσία με τη μορφή compost, τύρφης, κ.ά. Το στρώμα του νέου οργανικού υλικού λειτουργεί ως μονωτικό, με αποτέλεσμα να συμβάλλει στη διατήρηση της θερμοκρασίας του εδάφους και στην ομαλή λειτουργία του ριζικού συστήματος. Με αυτόν τον τρόπο, προστατεύεται το ριζικό σύστημα από τις χαμηλές θερμοκρασίες, αποφεύγοντας αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία τους.

Αποφυγή λίπανσης 
Τους φθινοπωρινούς μήνες αποφεύγεται η εφαρμογή λίπανσης στα καλλωπιστικά φυτά και ειδικότερα με σκευάσματα που το κύριο συστατικό της σύνθεσής τους είναι το άζωτο. Το άζωτο αποτελεί δομικό συστατικό των πρωτεϊνών και των νουκλεϊκών οξέων και των ενζύμων, επομένως τα σκευάσματα αζώτου συμβάλλουν στην ανάπτυξη του φυτού και την έκπτυξη νέας βλάστησης.  Σε περίπτωση που επικρατήσουν πρώιμες χαμηλές θερμοκρασίες τους χειμερινούς μήνες, η νεαρή βλάστηση που θα έχει εκπτυχθεί από τη συγκέντρωση αζώτου, είναι πιθανό να καταστραφεί. Για τον ίδιο λόγο, αποφεύγονται και τα αυστηρά κλαδέματα κατά την περίοδο του φθινοπώρου, τα οποία μπορεί να υποβοηθήσουν το φυτό να αναπτύξει νέα βλάστηση.

Συμπερασματικά, λαμβάνοντας υπόψιν τις δυσμενείς επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσουν οι κλιματικές συνθήκες του χειμώνα στο πράσινο και έχοντας γνώση του ευρύτερου κλίματος που επικρατεί στην Ελλάδα, είναι εφικτό να συμβάλλει ο καθένας από εμάς στην προστασία των καλλωπιστικών φυτών, εφαρμόζοντας εγκαίρως τις κατάλληλες μεθόδους και πρακτικές, συνδυαστικά και πάντα με γνώμονα το είδος και τις ανάγκες του εκάστοτε φυτού.